Widok wystawy Life Object. Merging Biology & Architecture w Pawilonie Izraelskim na 15. Biennale Architektury w Wenecji, Fot. F. Galli, La Biennale di Venezia 2016

Organiczność

4 [55] 2016

15 | 04 | 2017

Słownik biologiczno-architektoniczny (I)

ADAPTOWALNOŚĆ

Systemy biologiczne dostosowują się do swojego środowiska i rozwijają pod presją lub w warunkach stresu. W trakcie wzrostu systemy aktywnie odpowiadają na zewnętrzne bodźce, formując w ten sposób architektury lub mikrostruktury o ulepszonych funkcjach. Na przykład mikrostruktura komórek drzewnych jest uzależniona od pojemności, a jej zróżnicowanie pokazuje rozziew pomiędzy kwadratowymi komórkami w górnych partiach gałęzi i okrągłymi w dolnych, w zależności od tego, czy poddawane były one procesom kompresji czy nacisku1. Ugięcie, działanie polegające na zginaniu lub wykrzywianiu, jest powszechnie występującym w systemach biologicznych sposobem obciążania, na który pozwalają organiczne składniki materiału cechujące się zróżnicowaniem struktur i wykazujące anizotropiczne, wieloosiowe właściwości.

W szerokiej skali ewolucji, adaptowalność do uwarunkowań środowiskowych i niestabilność stanowią klucz do złożoności i zróżnicowania żywych systemów. W pełni zoptymalizowany gatunek, który dostosował się do konkretnego środowiska, nie oprze się niestabilności i zmianie; organizm obdarzony nadmiernymi możliwościami lub redundancjami przetrwa i dostosuje się drogą stopniowych stochastycznych wariacji. Podporządkowane logice przeciwstawiającej się mechanicznym pojęciom wydajności i standardów, bogactwo systemu biologicznego opiera się na redundancji i zróżnicowaniu.

Budynki są złożonymi systemami służącymi do życia i jako takie stanowią również przedmioty przemian – w trakcie swojego istnienia wykazują zmiany o charakterze morfologicznym i odpowiadają na podlegające ewolucji konteksty2. Użytkownicy, funkcje, technologie, posiadanie, rynek i polityka państwa zmieniają się z czasem i to właśnie zdolność budynku do tego, aby odpowiadać na te zmiany, determinuje jego cykl życiowy, obejmując aspekty związane z przestrzenią, strukturą i usługami. Jak w wypadku przyrody: „obcisły” projekt, który jest mocno dookreślony i odpowiada optymalnie wyłącznie na konkretne warunki, nie będzie miał zasobów niezbędnych do tego, aby przyjąć zmianę. To raczej nadmiar możliwości sprawia, że system może się dostosowywać i przyjmować alternatywne sposoby działania. Ruchome struktury, dające się przekształcać przestrzenie, systemy modułowe i skalowalne platformy stanowią niektóre spośród architektonicznych odpowiedzi na wyzwanie związane ze zmianą, wszystkie zaś wymagają pewnej dozy redundancji. Pospolite przestrzenie, anizotropiczne konfiguracje i wszechobecna dystrybucja usług umożliwiają elastyczność i wydłużenie cyklu życia, jednak brakuje im zalet i jakości związanych z tym, co wyjątkowe, szczególne i zrobione na specjalne zamówienie. Zamiast tego, alternatywne sposoby myślenia polegają na „projektowaniu dla dekonstrukcji i rozbiórki” jako strategiach zrównoważonej zmiany; wartościowa specyfika komponentów zostaje zachowana przy jednoczesnym skupieniu się na styku pomiędzy nimi i krytycznych decyzjach projektowych mających ułatwić przyszłe zmiany3. Bazująca na warstwowym modelu budynku, adaptowalność jest rozumiana poprzez zależności między jej składnikami w kategoriach przestrzeni i przepływu4.


[1.] M. Weinstock, Self‑Organisation and the Structural Dynamics of Plants, „Architectural Design” 2006, vol. 76, no. 2, s. 26–33, DOI: 10.1002/ad.237.
[2.] J. Douglas, Building adaptation, Abingdon: Routledge, 2006.
[3.] Zob. http://adaptablefutures.com/our­work/toolkit (dostęp: 17 listopada 2016).
[4.] R. Schmidt, J. Deamer, S. Austin, Understanding adaptability through layer depen‑ dencies, [w:] DS68–10: Proceedings of the 18th International Conference on Engineering Design (ICED 11), Impacting Society through Engineering Design, ed. S. Culley, B. Hicks, T. McAloone, T. Howard, A. Dong, Milton Keynes: The Design Society, 2011, s. 209–220.