Ilustracja dziesięciu założeń dla przyszłości Pragi zgodnie z Metropolitalnym Planem

Planowanie

1 [56] 2017

15 | 04 | 2017

Metropolitalny Plan dla Pragi

Liczba publikacji na temat „coś dzieje się ze światem” pokazuje rozmiar i wagę zachodzących obecnie zmian. Żyjemy w czasach globalizacji charakteryzującej się między innymi boomem budowlanym w Azji i w innych częściach świata. Równocześnie wzrasta rola regionów, ponieważ globalizacja i regionalizacja są dwiema stronami tego samego medalu. Do krajów czwórki wyszehradzkiej należy decyzja, w którą stronę pójść. Wspomniane tendencje najbardziej widoczne są w przemianach metropolii. Od przeszło dwudziestu pięciu lat Pragę, Warszawę, Bratysławę i Budapeszt łączy budowa nowych ikonicznych budynków: bibliotek narodowych, sal koncertowych, muzeów. Bez wątpienia to późnomodernistyczny upgrade tożsamości tych metropolii. W miastach regionu równocześnie powstały nowe centra handlowe, na obrzeżach metropolii rozrosła się jednorodzinna zabudowa, kompensując tłumienie indywidualnych interesów w poprzednich dekadach. Do tego procesu dołączył kolejny dynamiczny czynnik – deweloperzy. Zadaniem Instytutu Planowania i Rozwoju stołecznego miasta Pragi (IPR) jest właśnie opis obecnego stanu i perspektyw rozwoju stolicy Czech1.

CO PRADZE ZAGRAŻA, A CO WCALE NIE?

Dzisiejszej praskiej metropolii nie postrzegamy jako dynamicznie rozwijającego się miasta: z trudem utrzymywany poziom inwestycji i nieumiejętność sformułowania i zrealizowania celów strategicznych nie tylko nie rokują na przyszłość, ale są odczuwane już dziś. Pomimo wielu ciekawych realizacji architektonicznych i pewnego rozwoju infrastruktury (Narodowa Biblioteka Techniczna, nowe stacje metra, tunel Blanka, południowozachodni odcinek obwodnicy łączący autostrady D5 z D) trzeba się zgodzić z wypowiedzią Michala Kohouta: „Praga w ciągu ostatnich dwudziestu lat raczej straciła, niż zbliżyła się do porównywalnych miast regionu: Wiednia, Monachium, Drezna2.

Praga nie stanie się skansenem budynków historycznych, deweloperzy już dzisiaj mają decydujący wpływ na jej kształt i nie ma powodu myśleć, by nacisk ten – choć podlega koniunkturalnym wahaniom – miał w przyszłości zaniknąć. Trzeba się z nim liczyć. Co Pradze zagraża? Jednym słowem – niepokój; pięcioma – długotrwały brak planu zagospodarowania przestrzennego.

 

CZTERY ZASADY METROPOLITALNEGO PLANU PRAGI

 Podstawą koncepcji planu metropolitalnego są cztery zasady: intensyfikacja, dwoistość, stabilność środowiska i określenie potencjału. Zasady te są nadrzędne w stosunku do cząstkowych interesów uczestników zainteresowanych planowaniem miasta. Uczestnikami (których cele często stoją wobec siebie w sprzeczności) są dzielnice miejskie i ich samorządy, prywatni i publiczni inwestorzy, wreszcie pojedynczy mieszkańcy. Prażanie – jeśli Praga jako miasto, jako godna tej nazwy metropolia, chce przetrwać – muszą pokonać wszystkie waśnie i ambicjonalne konflikty. W idealnej sytuacji do zgody tej dojdzie w wyimaginowanej Pradze przyszłości: w mieście, które nie „rozlewa się” w krajobrazie; gdzie panuje doskonała równowaga ochrony starego i budowania nowego; gdzie przyroda, przestrzenie i budynki publiczne wzmocnią swoją specyfikę i można będzie odróżnić jedno od drugiego; w mieście bez olbrzymich niezagospodarowanych bezużytecznych miejsc. Plan zagospodarowania przestrzennego stanowi środek, który stworzy szanse dla naprawienia błędów z przeszłości.

Pierwsza zasada – intensyfikacji – wynika z przeświadczenia o nieprzekraczalności granicy miasta, określającej jego wielkość ekonomiczną i ekologiczną. W praktyce celem jest zatrzymanie procesu rozlewania się miasta na zewnątrz.

Celem zasady dwoistości jest utrzymywanie rozdzielności starych i nowych części miasta oraz ochrona całości.

Stabilność środowiska skupia się na opiece nad rozwojem miejskiego krajobrazu, podobnie jak ochroną krajobrazu otwartego.

Czwarta zasada – określenie potencjału – poszukuje możliwości pobudzenia nowej energii, która będzie stanowić o jakości środowiska. Można to osiągnąć drogą utworzenia odpowiedniego harmonogramu zadań i określenia objętości poszczególnych planowanych kroków transformacyjnych i rozwojowych3.


[1.] W listopadzie 2013 roku doszło do przekształcenia Wydziału na rzecz Rozwoju Stołecznego Miasta Pragi w Instytut Planowania i Rozwoju Pragi (IPR), którego założycielem jest stołeczne miasto Praga. IPR zajmuje się architekturą, urbanistyką, rozwojem i zarządzaniem miastem. Opracowuje dokumenty strategiczne, urbanistyczne i dotyczące rozwoju metropolii, zarządza i aktualizuje dane ważne dla rozwoju miasta, udziela konsultacji i zastępuje miasto w procedurach planistycznych, wreszcie realizuje badania naukowe (http://en.iprpraha.cz/).
[2.] Česká komora architektů, “Bulletin CKA” 2013, 03, https://issuu.com/bulletincka/docs/13_03_bulletin_pages_150dpi (dostęp: 5 marca 2017).
[3.] Plan Metropolitalny. Plan terytorialny stołecznego miasta Pragi. Część sądowa 2.2. Pracownia dla Metropolitalnego Planu, maj 2016.  http://plan.iprpraha.cz/cs/metropolitni-plan-ke-stazeni (dostęp: 5 marca 2017).