Widok wystawy Life Object. Merging Biology & Architecture w Pawilonie Izraelskim na 15. Biennale Architektury w Wenecji, Fot. F. Galli, La Biennale di Venezia 2016

Organiczność

4 [55] 2016

15 | 04 | 2017

Słownik biologiczno-architektoniczny (II)

PASOŻYT

Słowo pasożyt (ang. parasite) pochodzi od greckiego parásitos (παράσιτος), gdzie pará oznacza „przy”, zaś sitos „jedzenie”, a złożenie tych dwóch członów: „jedzenie przy kimś, jedzenie przy cudzym stole”. Z punktu widzenia biologii pasożyt jest organizmem, który żyje w lub na innym organizmie, będącym jego żywicielem. Pasożyt otrzymuje od niego pożywienie i/lub ochronę i nie daje mu nic w zamian. Pasożyty mogą mieć bardzo różne rozmiary: od mikroskopijnych nawet do 30 metrów długości. W królestwie roślin powszechnym zjawiskiem jest sytuacja, w której miniaturowe rośliny rosną na większych, żywiąc się całkowicie ich kosztem.

Pasożytnictwo lęgowe jest praktykowane przez ptaki (głównie kukułki i starzyki brunatnogłowe), które składają jaja w gniazdach innych gatunków i porzucają je, pozwalając, aby zostały wysiedziane przez innych. Wśród nich, są takie, które nie szkodzą żywicielowi i jego potomstwu, podczas gdy inne wyrzucają jaja żywiciela, aby zmniejszyć podejrzenia związane ze swoim jajkiem. Pasożytnictwo społeczne to z kolei takie, w którym jeden gatunek zależy od pracy innego gatunku w ramach kolonii mieszanych gatunków. Tego rodzaju formę pasożytnictwa można spotkać w koloniach mrówek.

W ludzkim ciele znajduje się wiele pasożytów: grzyby, bakterie, wirusy i robaki. Skuteczne pasożyty koegzystują ze swoimi żywicielami, inne z kolei mogą wywołać szkodliwe reakcje lub wytwarzać toksyny szkodzące zdrowiu żywiciela lub zagrażające jego życiu. Żeby przetrwać, pasożyty muszą dostosować swoją działalność do działalności żywiciela, z której fizycznie i metaforycznie się utrzymują. We wszystkich przypadkach, tak długo jak związek ma charakter pasożytniczy (a nie symbiotyczny czy oparty na komensalizmie), ufundowany jest on na podstawowym braku uczciwości i równości.

Architektoniczny pasożyt to obiekt, który korzysta z zasobów przestrzennych i infrastruktury innego obiektu, nie dając nic w zamian ze swoich zasobów. W kontekście kulturowym pasożyt jest postrzegany jako wyzyskiwacz, który nie przynosi żadnej korzyści społeczeństwu i w związku z tym nie zasługuje na podstawowe prawa. Przejmuje przestrzeń, czasami osłabia funkcjonowanie systemu żywiciela i go obciąża. W wielu zakątkach świata istnieją pasożytnicze środowiska zrodzone z przyczyn anarchistycznych lub kryminalnych, albo powstałe na skutek braku zgody władz na niezależną infrastrukturę (w związku z czym mieszkańcy muszą się uciekać do praktyk pasożytniczych)9.

Pasożyty mogą działać jednak stymulująco na system, który jest w stanie dokonywać zmian w swoim otoczeniu, a to za sprawą utraty równowagi energetycznej10. Pasożytnicza architektura może działać w tym kontekście jako pośrednik w zmianach społecznych, które pozostawią w tyle systemy miejskie, w których się sytuuje. Kiedy pasożyt zostaje wchłonięty do systemu miejskiego, stymuluje jego system odpornościowy, zakłócając w ten sposób status quo. W przeciwieństwie do żywiciela, pasożyt zawsze jest czynnikiem nieformalnym, zdolnym do podejmowania działań o charakterze spontanicznym i niesformalizowanych inicjatyw. Tym samym, w przestrzeniach miejskich istnieje całe mnóstwo miejsc rekreacji, bibliotek, parków, kin itp., które rosną na schodach, kolumnach, pustych działkach i przystankach.


[9.] Zob. D. Rotsztain, Three Inspiring Urban Parasites, Popucity.net (April 2013), http://popupcity.net/threeinspring­%20urban­parasites (dostęp: 17 listopada 2016).
[10.] M. Serres, The Parasite, transl. L.R. Schehr, Minneapolis: University of Minneapolis Press, 2007, s. 191.