Zrównoważony rozwój

3 [42] 2013

14 | 11 | 2014

Przetworzone miasto

Problemy i potencjał pustostanów

Pomimo wysiłków podejmowanych przez urzędników miejskich i przedstawicieli administracji państwowej, funkcja inkubacyjna jest najlepiej realizowana przez organizacje pozarządowe. W wielu europejskich miastach pojawiały się „agencje tymczasowe” pomagające w kulturalnym i społecznym wykorzystaniu pustostanów, co miało na celu wzmocnienie tych sfer aktywności i ożywienie okolicy. Zastosowanie między- lub tymczasowego użytkowania jako narzędzia rozwoju miasta jest wymagającym delikatności procesem, którego podstawą jest komunikacja pomiędzy właścicielami i potencjalnymi użytkownikami przestrzeni, budowanie sieci oraz identyfikacja zasobów i zbieranie danych. Wymaga to elastycznych ram prawnych, szybkiego procesu decyzyjnego, wrażliwości na lokalne problemy i ciągłego włączania doświadczeń do działającego już modelu. Proces ten może być w znacznym stopniu ułatwiony poprzez powołanie organizacji pośredniczących – wystarczająco niezależnych, a jednocześnie współpracujących i wymieniających informacje ze służbami miejskimi – których funkcjonowanie nie będzie spowalniane przez ociężały system biurokratyczny. Organizacje tego rodzaju (jak chociażby berlińska Coopolis czy lipski Haushalten) tworzą bazy danych i sieci współpracy, angażują i łączą z sobą kompetentne podmioty, wyznaczają zadania oraz gwarantują stały przepływ informacji dotyczących popytu i podaży. Przekształcanie pustostanów, tak aby mogły przyjąć nowe funkcje jest korzystne dla wszystkich stron: właściciele zyskują dzięki zachowaniu i odnowieniu budynku, użytkownicy uzyskują dostęp do miejsca pracy i przestrzeni mieszkalnej w przystępnej cenie, mieszkańcy dzielnic cieszą się odnowioną okolicą, handlarze czerpią korzyści ze zwiększonego ruchu i wzrostu obrotów, a projektanci zyskują nowe możliwości pracy i poszerzone perspektywy zawodowe.

Takie jest właśnie tło projektu Lakatlan realizowanego w Węgierskim Centrum Architektury Współczesnej (Kortárs Építészeti Központ − KÉK)9. Rozwiązanie problemu pustostanów było w wypadku Budapesztu szczególnie ważne, ponieważ stolica Węgier ucierpiała na skutek kryzysu gospodarczego o wiele bardziej niż inne europejskie miasta. Recesja, w połączeniu ze starzeniem się wielu typów budynków nieodpowiadających już współczesnym potrzebom, a także z niewłaściwym zarządzaniem nieruchomościami należącymi do prywatnych i publicznych właścicieli, pozbawiła znaczną część miasta jego poprzednich funkcji i sposobów użycia. W samym Budapeszcie ponad 30% powierzchni biurowych pozostaje puste, a do tego należy dodać ok. 1 mln m2 marnowanej przestrzeni, by nie wspomnieć o niezliczonych pustych witrynach sklepowych, opuszczonych budynkach mieszkalnych i centrach handlowych.

Jesienią 2012 roku, KÉK zainicjowało cykl wykładów dotyczących architektury, studiów miejskich, planistyki, rozwoju gospodarczego i praw bezdomnych. Jednocześnie, korzystając z platformy Ushahidi, stworzyliśmy mapę społecznościową, zapraszając mieszkańców do udziału w procesie mapowania10. Aby nanosić pustostany na mapę, musieliśmy zdefiniować związane z nimi kategorie i kryteria czasowe. W ten sposób powstał system zorganizowany według typów budynków oraz okresu, kiedy pozostawały one niewykorzystane. Żeby jak najlepiej zidentyfikować nieruchomości, proces edytowania mapy pozostawiliśmy otwarty – pozwala to użytkownikom na komentowanie wpisów, a także umożliwia akumulację informacji dotyczących poszczególnych obiektów.


[9.] Zob. www.kek.org.hu/lakatlan/en.
[10.] Zob. https://lakatlan.crowdmap.com.