Zrównoważony rozwój

3 [42] 2013

14 | 11 | 2014

Przetworzone miasto

Problemy i potencjał pustostanów

Opuszczone nieruchomości stanowią ważny element wszystkich systemów własności; bez nich niemożliwe byłoby znalezienie mieszkań, sklepów czy biur do wynajęcia. Jednak pod pewnym względem puste nieruchomości są dla wszystkich szkodliwe. Właściciele i tak muszą opłacać niewynajęte sklepy, mieszkania i biura, a nieużywane budynki niszczeją, tracąc z czasem na wartości. Życie handlowe w ich sąsiedztwie stopniowo zanika, ponieważ nie generują żadnego ruchu i pozbawiają pobliskie sklepy całych grup potencjalnych klientów. Drzwi i okna domów zabite deskami, sklepy z opuszczonymi żaluzjami pogarszają bezpieczeństwo publiczne – nie ma już bowiem ludzi, którzy patrzyliby, co się dzieje na ulicy.

W efekcie kryzysu wiele spośród prosperujących do tej pory miast Europy i Ameryki Północnej znalazło się w tej samej sytuacji co wschodnioniemieckie miasta po upadku muru berlińskiego lub amerykańskie miasta tzw. pasa rdzy (rust belt), które wraz z upadkiem przemysłu utraciły również znaczną część mieszkańców. Pod tym względem Detroit i Lipsk, z drastycznym spadkiem populacji, były prekursorami innych miast w dziedzinie rozpoznawania i zagospodarowywania pustostanów. Widziany z dzisiejszej perspektywy projekt „Shrinking Cities” zainicjowany w 2002 roku przez Galerie für Zeitgenössische Kunst w Lipsku, Stiftung Bauhaus w Dessau i czasopismo „ARCH+” jest niczym innym jak wstępnym studium przygotowawczym przed poważniejszym kryzysem. Można go potraktować jako eksperyment służący wypracowaniu metod i narzędzi radzenia sobie z pustostanami i opuszczonymi terenami miejskimi pojawiającymi się w całej Europie i Ameryce Północnej, jako propozycję wprowadzenia nowego języka urbanistycznego, próbę przygotowania gruntu pod złagodzenie kryzysu gospodarczego za pomocą urbanizmu.

Miejscy aktorzy w całej Europie na różne sposoby odpowiadają na problem pustostanów: brak środków finansowych prowadzi rządy i władze miejskie do reinterpretacji istniejącej infrastruktury i reaktywacji jej elementów za pomocą wprowadzania nowych funkcji i nowych podmiotów. Niektóre państwa naliczają dodatkowy podatek od nieruchomości, które pozostają puste dłużej niż 6 miesięcy (Wielka Brytania), inne ustanawiają narzędzia prawne pozwalające na rekwizycję opuszczonych przez znaczący okres budynków będących w posiadaniu osób prawnych oraz instytucji i przekształcenie ich w mieszkania socjalne (Francja). Jeszcze inne państwa oferują obniżenie podatków właścicielom, którzy umożliwią działalność społeczną i kulturalną w swoich pustych nieruchomościach (Czechy, Polska). Władze niektórych miast przygotowują internetowe mapy pustostanów (Amsterdam) albo tworzą prawne i finansowe bodźce mające zachęcić do tymczasowego użytkowania niewynajmowanych sklepów (Wiedeń).