Partycypacja i partycypacja

2 [37] 2012

30 | 07 | 2015

Niezależny praktyk

Zawsze znajdzie się jakaś zagubiona dusza, która myśli, że jeden człowiek może stanowić różnicę.
I żeby ją przekonać, że jest inaczej, musicie ją zabić. Oto urok demokracji1.
Senator Charles F. Meachum

Swoje stanowisko wiążę z homeopatią polegającą na wprowadzaniu do systemu trucizny, która ma wyzwolić energię potrzebną do zwalczenia słabości2.
Gustav Metzger

Jak pokazał Simon Critchley, filozofia zawsze zaczyna się od rozczarowania3. Nihilizm stanowi kryzys porządku znaczeń; za jego sprawą wszystko, co do tej pory uznawaliśmy za pewną podstawę dla moralnych sądów, staje się pozbawione znaczenia. Według Critchleya aktywność filozoficzna, rozumiana przez niego jako swobodny ruch myśli i możliwość krytycznej refleksji, „jest definiowana przez zbrojny opór wobec nihilizmu”4. Aby zachować choć trochę optymizmu w ramach obecnego społeczno-politycznego klimatu praktyki, należy stworzyć podłoże, na którym będzie możliwe przezwyciężenie nieustannego lamentowania, pesymizmu i czarnowidztwa w odniesieniu do współczesnych warunków. Jak stwierdził Peter Sloterdijk, indywidualny projektant powinien spróbować wspiąć się na pewien poziom kompetencji − terytorium, na którym każdy może istnieć jako suwerenna jednostka, przy czym nie chodzi tu o względną specjalizację, raczej odwrotnie: współczesny „ekspert” powinien stać się nie tyle jeszcze bardziej wykwalifikowanym specjalistą od jednego obszaru, co raczej niekompetentnym mistrzem żeglującym po oceanie praktyk. Dla Sloterdijka projektowanie jest umiejętnym zarządzaniem niekompetencją5. Umiejętna niekompetencja umożliwia z kolei zaistnienie neutralnego narzędzia, równoległej rzeczywistości, w której praktyka − nawet ta odbywająca się w obecności osób próbujących przedstawiać się jako nieświadome − może być uprawiana z optymizmem.

Swobodny ruch myśli z konieczności powoduje, że nie zawsze opieramy się na tym, co znane i uważane za funkcjonalne oraz „właściwe”, co było już praktykowane lub zostało uprzednio doświadczone. Praca z zewnątrz, w roli niezinstytucjonalizowanego wolnego agenta, który jest do pewnego stopnia podobny do zewnętrznego konsultanta6, oznacza również uaktywnienie pewnego rodzaju marginalności. Izolacja tego marginesu może być przezwyciężona jedynie przez niepohamowaną wolę współpracy, zobowiązanie i chęć zmiany stanu rzeczy – z pominięciem własnych intelektualnych aspiracji, ale poprzez znaczący dystans, który rodzi się z krytycyzmu. Dystansu tego nie może zaoferować ktoś z wewnątrz. W tym modelu praktyki, który dąży do zmiany poprzez zobowiązanie, współudział oznacza śmierć projektu. Takim modelem musi kierować praktyka zorientowana na wyniki, a potencjał tej praktyki w tworzeniu rozmaitych modalności może zweryfikować jedynie rzeczywistość. Wyniki te mogą być poddane krytyce, zmienione, ulepszone, poprawione lub nawet odrzucone, podczas gdy w teorii zajmowalibyśmy się tylko nieustannym spekulatywnym replikowaniem potencjału. Kluczowym terminem jest tutaj „konstruktywna krytyczna produktywność”. Należy stworzyć dziesięć krytycznych rzeczywistości w ciągu roku, a następnie ciągle uczyć się na podstawie potencjalnych błędów i wreszcie wypracować jedną praktykę. Próbowanie warunkuje sprawność. Takie próbowanie zaś musi być przeprowadzone w odpowiednim kontekście, we współpracy z innymi i w poprzek różnych środowisk kulturowych; to pozwoli uniknąć autostymulacji, próżności oraz wygodnego i zarazem biernego zagnieżdżenia w obrębie murów egocentrycznej praktyki, które są w wysokim stopniu bezkrytyczne i szalenie nieproduktywne:


[1.] Grany przez N. Beatty’ego w filmie Shooter, reż. A. Fuqua, Paramount Pictures, 2007. Tłum. cyt.: M.Ch.
[2.] G. Metzger w wywiadzie udzielonym M. Godfreyowi, Protest and Survive, „frieze” 2007, nr 108, zob. http://www.frieze/article/protest_and_survive/. Tłum. cyt.: M.Ch. 
[3.] S. Critchley, Indefinitely Demanding: Ethics of Commitment, Politics of Resistance, London: Verso, 2007, s. 1 (wyd. pol.: S. Critchley, Nieustające żądanie. Etyka polityczna, tłum. R. Dobrowolski, M. Gusin, Wrocław: Wydawnictwo Naukowe DSW, 2006).
[4.] Tamże, s. 2.
[5.] P. Sloterdijk, S. Voelker, Der Welt über die Straße helfen. Designstudien in Anschluss an eine philosophische Überlegung, München: Wilhelm Fink Verlag, 2010, s. 11−12.
[6.] M. Miessen, The Nightmare of Participation. Crossbench Praxis as a Mode of Criticality, Berlin: Sternberg Press, 2011, rozdz. 9: Learning from the Market.