Fot. Smithson Family Foundation

Planowanie

1 [56] 2017

15 | 04 | 2017

Manifest powojennej urbanistyki (I)

Nowe osiedle przetarło szlak dla kolejnych podobnych inwestycji, realizowanych także w ścisłym centrum Londynu. Niezwykłą w brytyjskich realiach, nowoczesną formę Churchill Gardens szybko przyćmiły jeszcze śmielsze pomysły. W 1952 roku zorganizowano cieszący się ogromnym zainteresowaniem konkurs na projekt osiedla Golden Lane Estate. Rywalizacja dotyczyła prestiżowej lokalizacji w pobliżu pozostałości historycznych murów miejskich, gdzie bombardowania zdemolowały istniejącą wcześniej, przeważnie niewielką, wiktoriańską zabudowę. Na niedużym obszarze postanowiono wznieść zespół mieszkaniowy dla około 1500 mieszkańców. Zwycięską pracę przygotował Geoffrey Powell, który później, wspólnie z Peterem Chamberlinem i Christophem Bonem, opracował, realizowany do początku lat 60. projekt założenia, na które składało się kilka niewysokich i tworzących rodzaj kwartałów podłużnych budynków, ponad którymi dominowała bryła wysokiego wieżowca Great Arthur House. Niedługo po zakończeniu prac przy Golden Lane Estate, w bezpośrednim sąsiedztwie, ten sam zespół projektowy zrealizował także Barbican Estate, chyba najbardziej znany brutalistyczny zespół mieszkaniowy na Wyspach Brytyjskich. Położony tuż przy pozostałościach murów miejskich, zaskakuje zestawieniem surowej, betonowej architektury z zielenią oraz fragmentami fortyfikacji, które pamiętają czasy rzymskie. Kluczowym elementem eksperymentalnej kompozycji były trzy wysokościowce uzupełnione przez zespół niższych budynków, które częściowo wsparto na słupach i zawieszono ponad historycznymi pozostałościami. Wyróżnikiem Barbican Estate było połączenie zabudowy mieszkaniowej z licznymi obiektami kulturalnymi i usługowymi.

NOWA WIZJA MIESZKALNICTWA

Historia tego emblematycznego dzisiaj zespołu mogła potoczyć się zupełnie inaczej. Na konkurs na Golden Lane Estate napłynęły projekty, które zarówno odwoływały się do tradycji epoki królowej Wiktorii, jak i proponowały radykalnie modernistyczne wizje miasta przyszłości. Najbardziej znany projekt, który wywołał także publiczną debatę, został przygotowany przez debiutujących Alison i Petera Smithsonów, w kolejnych dekadach odgrywających najważniejszą rolę w powojennej brytyjskiej planistyce i architekturze poprzez konsekwentne promowanie brutalizmu oraz nieszablonowego podejścia do rozwiązań planistycznych.

Konkurs na Golden Lane Estate zbiegł się z końcem prac przy budowie Jednostki Marsylskiej. Głośna realizacja Le Corbusiera była punktem wyjścia do dyskusji o mieszkalnictwie w wielu krajach i częściach świata, także w Wielkiej Brytanii. Smithsonowie nie naśladowali projektu Le Corbusiera, ale zaproponowali zupełnie inne rozwiązanie. Zamiast zwracać uwagę na jeden położony w centrum projektowanego obszaru budynek postanowili pozostawić w środku założenia pustą przestrzeń a dookoła niej wznieść oplatającą ją wielokondygnacyjną strukturę mieszkalną. Forma budynku, wzniesionego z żelbetowych prefabrykatów, miała stanowić pochodną funkcji i konstrukcji. Architekci zaproponowali przeważnie dwupoziomowe mieszkania dostępne z biegnącej wzdłuż dziedzińca galerii.

Rozwiązania galeriowe w budownictwie mieszkaniowym cieszyły się zainteresowaniem już w okresie międzywojennym, pojawiały się w pracach rosyjskich konstruktywistów lub projektantów Bauhausu. W przypadku Golden Lane Estate Smithsonowie planowali uczynić z przestrzeni galerii kluczowy element życia społecznego. Na szerokim korytarzu mieli się gromadzić ludzie i to tutaj miało dochodzić do interakcji społecznych. Autorzy projektu podważali tym samym wiele spośród paradygmatów tradycyjnej planistyki, takich jak skupione wokół ulicy lub placu wnętrze urbanistyczne. Mechanizacja i nowoczesność w przypadku ich projektu miały umożliwić multiplikację przestrzeni publicznych poprzez rozmieszczenie ich na kilku poziomach ponad gruntem. Różnica polegała też na tym, że jeden z boków kwartału miał zostać otwarty na pustą przestrzeń i zieleń w jego centrum.