Fot. Smithson Family Foundation

Planowanie

1 [56] 2017

15 | 04 | 2017

Manifest powojennej urbanistyki (I)

Jedną z najciekawszych ilustracji zachodzącej wówczas transformacji jest wzniesiony pomiędzy 1954 a 1958 rokiem zespół Alton Estate w Roehampton na przedmieściach Londynu. Zaprojektowany przez zespół reprezentujący London City Council, na czele którego stała Rosemary Stjernstedt, łączy idee i formę Jednostki Marsylskiej z regionalistycznymi postulatami architektury skandynawskiej. Na wzór architektury Le Corbusiera sięgnięto tutaj po żelbet, wykorzystano pilotis w parterze, a we wnętrzach mieszkań zastosowano układy dwupoziomowe. Równocześnie zespół kierowany przez projektantkę z doświadczeniem zdobytym w Szwecji otwierał tą realizacją brytyjską urbanistykę na krajobraz. Na tle dominujących dotychczas w budownictwie mieszkaniowym linearnych układów domów szeregowych z czerwonej cegły trudno było o większą zmianę. Głównym akcentem osiedla jest grupa usytuowanych na porośniętym zielenią wzniesieniu podłużnych wieżowców. Pozostałe elementy osiedla stanowi zespół swobodnie rozrzuconych w przestrzeni punktowców oraz niższa zabudowa gromadząca funkcje usługowe.

Zespół Alton Estate był równocześnie próbą przełożenia na nowy język wizualny tradycyjnego centrum angielskiego sennego miasteczka oraz jednym z pierwszych tak jekonsekwentnych przykładów sięgania po żelbet i prefabrykaty. Jest to także wczesny przykład zachłyśnięcia się możliwością budowania wysokich konstrukcji, które niedługo po wojnie przesądziły o charakterze, ale też i o odbiorze budownictwa publicznego. Wreszcie – to emblematyczny przykład nowego spojrzenia na planowanie przestrzenne w powojennej Europie. Miasta Europy Zachodniej, które po 1945 roku stały się przestrzenią boomu demograficznego, zaczęły się rozwijać na dotychczasowych peryferiach. Jednak w przeciwieństwie do miast amerykańskich – których śródmieścia ulegały degradacji po przeprowadzce klasy średniej do domów jednorodzinnych na suburbiach – na przedmieściach europejskich rozwinęła się znacznie bardziej ekonomiczna i zwarta zabudowa mieszkaniowa, której podstawą był wielorodzinny blok mieszkaniowy z żelbetowych prefabrykatów. Taka filozofia wynikała zarówno z tradycji i możliwości przestrzennych miast europejskich kształtowanych na przestrzeni wieków miast, jak i z nowoczesnych rozwiązań planistycznych dla Londynu, które w związku ze zniszczeniami wojennymi zaczęto opracowywać jeszcze w trakcie wojny. W 1943 roku przygotowany został The County of London Plan autorstwa Sir Leslie Patricka Abercrombiego oraz John Henry Forshawa, który zakładał rozwój miasta wokół nowych, kolejno budowanych obwodnic oraz postulował elektryfikację sieci kolejowej mającej stać się głównym filarem infrastruktury transportu publicznego rozrastającej się metropolii. Ci sami autorzy stali także za powstałym rok później The Greater London Plan, który miał mierzyć się z powojenną odbudową, ale także dawać wskazówki co do dalszej ekspansji przestrzennej miasta. Ważną rolę miały w niej stanowić samodzielne dzielnice z własnymi silnymi centrami. Alton Estate, to przykład implementacji tych zasad w ramach budowy większego Londynu.

BLOKI W SERCU MIASTA

Zanim modernistyczna urbanistyka spod znaku Karty Ateńskiej wkroczyła na przedmieścia stolicy Wielkiej Brytanii, zdążyła zaistnieć w obszarze zbombardowanych dzielnic śródmiejskich. Jednym z najwcześniejszych przykładów tego zjawiska jest osiedle Churchill Gardens zbudowane w dzielnicy Pimlico w Westminster, niemalże w sercu miasta. Wznoszone od 1946 do 1962 roku nowoczesne osiedle, którego projekt przygotowali Philip Powell i Hidalgo Moya, obejmowało ponad trzydzieści budynków, w większości podłużnych wysokich samodzielnych jednostek wzniesionych z żelbetowych prefabrykatów. Ich układ urbanistyczny symulował jeszcze miejscami tradycyjną przestrzeń miejską, ale właściwie wprowadzał w obszarze Londynu zamkniętym pomiędzy brzegiem Tamizy a historyczną tkanką miejską zupełnie nowy typ wnętrz urbanistycznych, z dużą ilością pustej przestrzeni ograniczonej ścianami modernistycznych bloków. Wyjątkowym elementem kompozycji i dominantą części zespołu była obudowana szkłem wieża ciśnień obsługująca osiedlową sieć ciepłowniczą, ewenement w skali całego ówczesnego mieszkalnictwa w Wielkiej Brytanii.