Fot. Smithson Family Foundation

Planowanie

1 [56] 2017

15 | 04 | 2017

Manifest powojennej urbanistyki (II)

W tym celu częściej niż same budynki wykorzystywali oni jednak grafikę i język wizualny powojennej sztuki. To tutaj ich fascynacja amerykańską popkulturą mogła wybrzmieć najmocniej. Już na początku swojej drogi zawodowej związali się z aktywnym w Londynie początku lat 50. i powstałym wokół tamtejszego The Institute of Contemporary Arts kolektywem artystycznym The Independent Group, który bardzo świadomie sięgał po nowe, pochodzące z USA środki wyrazu, aby opowiadać o zmianach cywilizacyjnych zachodzących w otaczającej rzeczywistości. Do grupy należeli, między innymi, krytyk i kurator Reyner Banham, grafik Eduardo Paolozzi oraz fotograf Nigel Henderson. Smithsonowie dołączyli do grupy w 1954 roku, mając już za sobą pierwsze realizacje i rozgłos związany z Golden Lane Estate. W pracach The Independent Group koniec Imperium Brytyjskiego, nowe otwarcie w dziejach Monarchii, dominacja Ameryki, bomba atomowa, telewizja i coca-cola tworzyły wizualną mieszankę, przedstawianą za pomocą technik kolażu i fotomontażu. Kluczowy moment aktywności grupy nadszedł w pamiętnym roku 1956, kiedy to twórcy z The Independent Group przedstawili swoją najważniejszą wystawę This is tommorow, będącą żywym komentarzem i pastiszem powojennej rzeczywistości. Smithsonowie odpowiadali za architektoniczną część tego wydarzenia. Równocześnie wzięli oni udział w zorganizowanej pod Londynem przez pismo „Daily Mail” wystawie Ideal Home Exhibition, gdzie zaprezentowali projekt domu przyszłości – groteskowego zderzenia bunkra przeciwatomowego z wnętrzami rodem z wczesnych filmów science fiction. Ustawiony pomiędzy urokliwymi imitacjami domów z amerykańskich przedmieść dekonstruował rzeczywisty wymiar współczesnej kultury wraz z jej totalnymi zagrożeniami i scenariuszami ich rozwiązywania poprzez podnoszenie poziomu życia szerokich mas. Dom przyszłości w postaci schroniska czasów atomowej grozy ośmieszał także samą ideę budynku jednorodzinnego i zdawał się pytać o sens życia po zagładzie oraz życia w izolacji. Poza warstwą polemiczną niósł w sobie także kilka z preferowanych w dalszej aktywności Smithsonów pomysłów przestrzennych, takich jak wewnętrzne patio, wokół którego skupiało się życie mieszkańców budynku. Dla Smithsonów dom jednorodzinny nie stanowił jednak nigdy krytycznego zagadnienia. Rozwiązania problemów mieszkalnictwa poszukiwali przecież w wielkiej skali zespołów urbanistycznych wznoszonych dla mas, a nie w indywidualnym, nawet najbardziej wyjątkowym projekcie jednorodzinnym.

Dzięki dwóm wspomnianym wystawom Alison i Peter Smithsonowie przebili się do głównego nurtu debaty publicznej. Zaczęli się pojawiać na łamach ważnych pism, z czasem trafili także do telewizji. Sława   i rozgłos były przez nich wykorzystywane do realizacji pasji i misji związanej z promocją nowej wizji urbanistyki. Już na początku swojej drogi twórczej dostrzegli też potrzebę działania w wymiarze międzynarodowym. Za klucz do realizacji tego celu uznali zaistnienie na płaszczyźnie odtworzonego po wojnie CIAM-u (Congres International d’Architecture Moderne) i nawiązanie współpracy z Le Corbusierem, Walterem Gropiusem, Sigfriedem Giedionem oraz starszą generacją modernistów, którzy po 1945 roku wreszcie mogli uczynić swoje hasła i idee głównymi filarami dyskursu urbanistycznego na świecie. W 1953 roku w Aix-en-Provence w południowej Francji już po raz czwarty po wojnie doszło do spotkania CIAM. Smithsonowie wykorzystali to wydarzenie do promowania swoich idei. Dzięki nawiązaniu współpracy z innymi przedstawicielami młodszej generacji uczestników spotkania udało im się ustalić i wyrazić silny głos nowego pokolenia. Podczas obrad, które w dużej część miały dotyczyć stworzenia wspólnej karty mieszkalnictwa, młodzi urbaniści zaatakowali otwarcie przedstawicieli grupy założycielskiej, twierdząc, że modernizm, który się narodził i ewoluował przed wojną, nie spełnił oczekiwań i stał się z czasem przede wszystkim nową formacją estetyczną, pozbawioną związku z życiem społecznym. Głośne wystąpienie oraz zaprezentowanie klepsydry z napisem „CIAM” zwróciło na młodych rozłamowców uwagę architektonicznych mediów w Europie i na świecie.