Zrównoważony rozwój

3 [42] 2013

14 | 11 | 2014

Demokracja, natura, utopia

Woman at the Edge of Time przedstawia (między innymi) wizję tego, w jaki sposób mała demokracja oparta na osobistym kontakcie wszystkich członków mogłaby uwzględniać przedstawicieli zmieniających się aktorów, obecnych w danym momencie zgromadzenia. Ukazuje, jakiego rodzaju społeczeństwo mogłoby wyłonić się z polityki, która dopuszcza do głosu podmioty sprawcze należące do świata natury. Rysuje obraz społeczności politycznej zawierającej ludzi, którzy słuchają nie-ludzkiego życia, nawet jeśli nie jest jasne, w jaki sposób natura mówi za siebie. Lektura tej książki pozwala rozpocząć refleksję nad tym, jak takie społeczeństwo mogłoby odczuwać, a także umożliwia rozpoznanie potencjalnych problemów. Przykładem może być używanie przez Piercy języka praw i opisywanie polityki przedstawicielstwa, co każe mi zastanawiać się, czy nie stawia to podobnych problemów związanych z reprezentacją, jak te obecne w Radzie Wszystkich Istot.

Utopie takie jak Woman at the Edge of Time oferują czytelnikowi literacką podróż do społeczeństw, w których komunikacja z naturą stanowi część codziennego życia i wbudowana jest w system (samo)rządowy, co otwiera przed nami przestrzenie nowych możliwości. W przestrzeniach tych odkrywać możemy pozytywne alternatywy oraz przewidywać problemy. Uważam, że musimy brać je pod uwagę, jeżeli mamy poważnie myśleć o czymś tak niewiarygodnym jak słuchanie natury. Wskazywałam na twierdzenia dotyczące wartości podejścia utopijnego dla zorientowanej na środowisko naturalne demokracji politycznej. Nie chcę jednak przesadnie uwypuklać tej wartości. Ma ona bowiem swoje granice. Przede wszystkim utopie nie stanowią modeli, które powinniśmy ślepo realizować, czy też strategii do automatycznego kopiowania. Jeśli chodzi o przykład Piercy, należy zauważyć, że utopijne systemy i procesy demokratyczne, które opisałam, stanowią część wizji obejmującej całość społeczeństwa. Jest ono ontologicznie i kulturowo odmienne od społeczeństwa obecnego – składa się z ludzi, którzy wyznają odmienne od naszych wartości. Nie możemy po prostu odtworzyć opisanych w podobnych tekstach modeli procesów demokratycznych, a następnie wprowadzić je w życie.

Dla socjologów wartość utopii literackich jest częściowo heurystyczna. Umożliwiają one myślenie na zasadzie prób i błędów – stanowią wersje literackie filozoficznych eksperymentów myślowych. Jest to niezwykle znaczące i oparte na funkcji lustrzanej utopii rozpoznanej przez uczonych zajmujących się kanonicznymi utopiami8. Utopie oferują odbity obraz naszych niedoskonałości i wad, zachęcają nas, byśmy zmierzali ku czemuś lepszemu. Nie są jednak doskonałe. Utopie są projektami niemożliwymi i zawsze znajdują się za horyzontem: niezrealizowane i nie-do-zrealizowania.

W tekście tym mieliśmy okazję prześledzić dwie różne utopijne próby wyobrażenia sobie bardziej demokratycznej relacji z naturą. Może się wydawać, że żadna z nich nie jest satysfakcjonująca, mogą wydawać się nam wadliwe, nieatrakcyjne lub po prostu dziwne. Jednak samo ćwiczenie polegające na analizowaniu ich jest cenne. Przebadanie idei aż po same granice jej wytrzymałości i obserwowanie, co się wtedy stanie, może pomóc nam zrozumieć jej fundamentalne elementy. Jeśli chodzi o mnie, ćwiczenie to potwierdziło moje wątpliwości co do podejścia Dryzka i wzbudziło obawy o politykę reprezentacji.

TŁUMACZENIE Z ANGIELSKIEGO: KAROLINA KOLENDA


Tekst ten został wygłoszony po raz pierwszy podczas Utopian Studies Society Annual Conference w New Lanark w Wielkiej Brytanii, w lipcu 2013 roku. Jego rozszerzona wersja, Lucy Sargisson, A Democracy of all Nature: taking a utopian approach, dostępna jest w „Politics” 2013, Volume 33, Issue 2, s. 124–134.


wybrana literatura:

J. Bennett, Vibrant Matter: a political ecology of things, Durham – London: Duke University Press, 2010.
A. Dobson, Democracy and Nature: Speaking and Listening, „Political Studies” 2010,58(4), s. 752–768.
J. Dryzek, Green Democracy, [w:] tegoż, Deliberative Democracy and Beyond: liberals, critics, contestations, Oxford, UK: Oxford University Press, 2000.
J. Dryzek, Foundations and Frontiers of Deliberative Governance, Oxford: Oxford University Press, 2010.
B. Latour, Politics of Nature: how to bring the sciences into democracy, Cambridge, MA: Harvard, 2004.


[8.] M. de Geus, Utopian Sustainability: ecological utopianism, [w:] The Transition to Sustainable Living and Practice, eds. L. Leonard, J. Barry, Bradford: Emerald, 2009.