ilustracje: Kuba Skoczek. Copyright © Kuba Skoczek. All rights reserved.

Planowanie

1 [56] 2017

15 | 04 | 2017

Aktorzy tworzący miasto (II)

DEMOKRATYCZNE DEFICYTY WSPÓŁRZĄDZENIA

Jak zauważyło wielu komentatorów, „nowe układy rządów wytworzyły nowe instytucje i obdarzyły władzą nowych aktorów, pozbawiając jej innych”52, w wyniku czego nastąpiły: „wzrost znaczenia nowych aktorów społecznych, konsolidacja obecności jednych, wyłączenie lub ograniczenie władzy innych grup, które wcześniej uczestniczyły w rządzeniu, a także ciągłe wykluczanie innych aktorów społecznych, którzy nigdy wcześniej w sprawowaniu władzy nie brali udziału”53. W owym procesie nadawania i pozbawiania mocy sprawczej nowe konstelacje władzy służącej planistyce, rozwojowi i zarządzaniu przestrzenią cierpią na deficyt demokracji, głównie na skutek braku przejrzystości ustaleń dotyczących zarządzania i brak odpowiedzialności nowych aktorów na scenie rozwoju urbanistycznego.

Niezaprzeczalnie dostęp do nowych form partycypacji w formie eksperymentów ze współdzieloną władzą i modelami zarządzania kooperacyjnego nie ma wyłącznie lub całkowicie charakteru horyzontalnego. Główni aktorzy rządów ponad państwem wywodzą się konkretnych grup zawodowych, środowisk politycznych i sieci osobistych powiązań, mają określone umiejętności, interesy i zdolności do zaangażowania się. W kontekście erozji władzy politycznej i coraz bardziej złożonego związku między państwem i społeczeństwem obywatelskim „wiele jednostek i grup społecznych w pełni lub częściowo wycofało się z uczestnictwa w polityce i albo wybrało inne formy działalności politycznej, albo też całkowicie ją odrzuciło”54.

Analiza Swyngedouwa opiera się na założeniu, że „partycypacja jest niezmiennie zapośredniczona przez władzę”55. Stwierdzenie to doprowadza nas do dylematu, wobec którego staje wiele społeczności: czy możliwe jest wyjście poza mediację władzy? Jaka jest przestrzeń manewrowa dla inicjatyw społeczności prowadzących do względnej niezależności od sił politycznych i rynkowych? Chociaż musimy zaakceptować niemożliwość całkowitego bycia poza istniejącymi relacjami władzy, a społecznościowe inicjatywy znacznie różnią się między sobą pod względem sposobu akceptacji lub odrzucenia dynamiki rynku i współpracy z aktorami politycznymi, wiele prób stworzenia alternatywnych ram gospodarczych lub struktury współwłasności doprowadziło do powstania względnie autonomicznych przestrzeni poprzez częściowe wyprowadzenie działań i własności z rynku z wykorzystaniem różnych form współpracy między społecznością i nowymi aktorami finansowymi.

Bez wątpienia inicjatywy społeczne oparte na solidarnej gospodarce stanowią jedynie wyspy w oceanie rozwoju miejskiego opartego na spekulacji. Istnieje jednak wiele prób powiązania ich z sobą w większą tkankę miejskiej samoorganizacji. Poprzez dyskurs, politykę, sieci współpracy i fundusze solidarnościowe pojawiają się w całej Europie podmioty, które wywierają coraz większą presję na istniejące układy polityczne i wskazują kierunki polityki urbanistycznej. Powodzenie tych inicjatyw zależy od tego, na ile interakcja aktorów w ramach konkretnych miast może wytworzyć konteksty usieciowionej współpracy, wolne miejsce i mechanizmy dla rozwoju przestrzeni obywatelskiej i w jaki sposób konteksty te łączą się z sobą i pomagają w podejmowaniu eksperymentów ponad granicami miast i państw.


[52.] E. Swyngedouw, dz. cyt., s. 1993.
[53.] Tamże, s. 2003.
[54.] Tamże, s. 2000.
[55.] Tamże, s. 1998.

TŁUMACZENIE Z ANGIELSKIEGO: MICHAŁ CHOPTIANY